گفته‌ايم در قصيدهء نظم الجواهر اگر كسى خواهد از آنجا كشف كند . واللّه أعلم . فصل دوّم [ در معنى لحن ] در صدر نسخه معنى لحن كه از قول عثمان مروى است به آخر حواله رفته بود . اين زمان هنگام آن است كه در وى شروع كنيم . منقول است كه چون مصاحف را تمام كردند پيش عثمان بردند . أو نگاه كرد وگفت : « أحسنتم وأجملتم ، أرى به لحنا ستقيمه العرب بألسنتها » يعنى : نيكو كرديد كتابت مصحف را ، ودر آن خطايى وغلطى مىبينم زود باشد كه عرب آن را به زبان خود راست دارند . « 1 » حذّاق صنعت مثل حافظ أبو عمرو وغيره از متقدّمان ومتأخّران اين را سه جواب گفته . يكى آنكه اين خبر از عثمان به صحّت نپيوسته از براي آنكه اسنادش مضطرب ومختلط ومنقطع است و [ به ] يحيى بن يعمر « 2 » وعكرمة « 3 » مىرسد وهيچ‌كدام از ايشان از عثمان نشنيده‌اند وأو را نيز نديده‌اند . وباز يك مصحف را ننوشته‌اند هشت مصحف نوشتند اين لحن كه عثمان آنرا نسبت به مصحف كرد در بعضي « 4 » از مصحف ديد يا در همه ؟ اگر در بعضي ديد پس لحن در بعضي ديگر ثابت شود وكسى ديگر نكرده است كه

--> ( 1 ) . دربارهء صحّت اين سخن وانتساب آن به عثمان نظرات مختلفي وجود دارد . ( ر . ك : رسم المصحف ، صص 212 - 223 ) . ( 2 ) . أبو سليمان يحيى بن يعمر بصرى از تابعين جليل القدر است . وى قرآن را به ابن عمر ، وابن عباس وأبو الأسود دؤلى عرضه داشت . بخارى در تاريخ خود درباره أو مىگويد وى نخستين كسى است كه مصاحف را نقطه‌گذارى كرد . وى پيش از سال 90 ه . ق درگذشت ( ر . ك : غاية النهاية ، ج 2 ، ص 381 ) . ( 3 ) . عكرمة ملازم ابن عباس است . از أو رواياتى در قرائت قرآن نقل شده است . أو متهم است كه از خوارج دفاع مىكرده است . بخارى أو را مورد اعتماد دانسته ولى ابن مجاهد وابن سيرين أو را دروغ‌گو مىنامند . وى به سال 105 يا 106 يا 107 هجرى درگذشت . ( ر . ك : همان ، ج 1 ، ص 515 ) . ( 4 ) . س : كه بعضي .